Odpowiedzialność członków zarządu spółki z o.o. za zobowiązania wobec ZUS
(art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, jednolity tekst: Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm., w związku z art. 31 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, jednolity tekst: Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.).
2. Decyzja, o której mowa w punkcie 1, powinna być wydana wobec wszystkich członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.
Uchwała składu 7 sędziów SN z 15 października 2009 r. (sygn. akt I UZP 3/09)
Pytanie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego:
W 1998 r. spółka z o.o. przestała odprowadzać składki na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W kwietniu 2000 r. jej zarząd wystąpił do prezesa ZUS z wnioskiem o umorzenie zaległości składkowych, lecz nie uzyskał odpowiedzi. Kilka miesięcy później złożony został wniosek o ogłoszenie upadłości. Sąd gospodarczy oddalił go z uwagi na brak środków niezbędnych na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego. Dopiero po zakończeniu likwidacji 23 lipca 2003 r. spółka została wykreślona z KRS. W styczniu 2005 r. ZUS wydał decyzje dotyczące odpowiedzialności członków zarządu za zaległości składkowe. Skierował je do dwóch z trzech członków zarządu. W swoich odwołaniach obciążeni odpowiedzialnością członkowie zarządu powołali się na wadliwość decyzji. Podkreślili przy tym, że ZUS postąpił wbrew zasadzie solidarnej odpowiedzialności wszystkich członków zarządu. Mieli też zastrzeżenia co do daty wydania decyzji, ponieważ ZUS wydał je po wykreśleniu spółki z KRS.
Sąd I instancji wydał wyrok korzystny dla byłych członków zarządu. Sąd II instancji zajął odmienne stanowisko. Byli członkowie zarządu zaskarżyli ten wyrok skargą kasacyjną. Przy jej rozpatrywaniu zwykły skład Sądu Najwyższego miał wątpliwości dotyczące momentu wydania decyzji przez ZUS (tzn. po wykreśleniu spółki z KRS) i skierowania ich wyłącznie do dwóch członków zarządu z pominięciem trzeciego.
Sąd Najwyższy w powiększonym składzie orzekł, że brak płatnika - w przypadku jego likwidacji nie stoi na przeszkodzie do wydania decyzji o odpowiedzialności osób trzecich.
Zakończenie istnienia przez płatnika składek, np. poprzez wykreślenie z KRS, nie stanowi bowiem podstawy wyłączenia odpowiedzialności osób trzecich za składki ubezpieczeniowe niezapłacone przez niego.
Szybkie przeprowadzenie likwidacji spółki, względnie zakończenie postępowania upadłościowego, które prowadzą do wykreślenia z KRS, nie może być sposobem na ucieczkę członków zarządu od odpowiedzialności za spowodowane zaległości składkowe.
Nie ma też przepisu, który z utratą bytu prawnego wiązałby skutek w postaci wygaśnięcia odpowiedzialności osób trzecich za niezapłacone składki ubezpieczeniowe. ZUS może więc wydać decyzję w tej sprawie po wykreśleniu np. spółki z o. o. z KRS. Jednak nie może ona dotyczyć tylko niektórych członków zarządu.
Organ rentowy nie może swobodnie decydować o wyłączeniu odpowiedzialności osób pełniących tę funkcję. Byłoby to sprzeczne z zasadą praworządności. Dlatego Sąd Najwyższy jednoznacznie stwierdził, że decyzja dotycząca pociągnięcia do odpowiedzialności za zaległości składkowe powinna dotyczyć wszystkich członków zarządu.
